Een Grieks eiland als onderpand
Monday, 29 August 2011 16:47
Finland heeft weinig vertrouwen in de aflossing van Griekse schulden en eist een onderpand voor zijn garanties. Daartoe heeft Finland een bilaterale overeenkomst met Griekenland gesloten waarin de Grieken toezeggen om een bepaald bedrag op een Finse bankrekening te zetten in ruil voor een Finse garantie op een lening. Even nadenken: A leent een bedrag van de bank en B garandeert dat A de lening terugbetaalt. Vervolgens eist B in ruil voor zijn garantie dat A het geleende bedrag op een bankrekening van B stort. Als alle eurolanden hetzelfde eisen als Finland dan ontvangt Griekenland geen cent.
Hoe ging het mis? Op 21 juli 2011 besluiten de staatshoofden van de eurolanden en de EU dat Griekenland een lening zal krijgen uit de European Financial Stability Facility (EFSF). De EFSF is een overeenkomst tussen de eurolanden die voorziet in een leenfaciliteit van €750 miljard. De EFSF leent geld op de kapitaalmarkten en leent dat vervolgens uit aan landen in problemen. De Europese commissie onderhandelt met het betrokken landen en bepaalt de condities waaronder de lening zal worden verstrekt. In het geval van Griekenland worden de voorwaarden vastgesteld in samenwerking met het IMF. Als de lening wordt vertrekt dan garanderen de eurolanden de terugbetaling van de lening en rente. Omdat de garantie mede wordt verstrekt door sterke euro-landen krijgen EFSF-leningen een triple A rating; daarmee kan de EFSF tegen een gunstige rente kapitaal aantrekken.
Het besluit van 21 juli bevat een clausule die op aandrang van Finland is opgenomen.
Where appropriate, a collateral arrangement will be put in place so as to cover the risk arising to euro area Members States from their guarantees to the EFSF
“A collateral arrangement” laat zich vertalen als “een regeling voor een onderpand”. Het besluit maakt niet duidelijk dat de regeling multilateraal moet zijn; evenmin worden bilaterale regelingen verboden. Ook wordt niets gezegd over de aard van het onderpand. De clausule lijkt onzorgvuldig en onvolledig geformuleerd.
De Nederlandse regering schrijft in een brief van 22 augustus aan de Tweede Kamer:
Finland heeft eenzijdig de bilaterale overeenkomst wereldkundig gemaakt. Daardoor is nu het onjuiste beeld ontstaan dat er sprake zou zijn van een rechtsgeldige aparte overeenkomst tussen Finland en Griekenland die effectief zou kunnen zijn. Daarvan kan geen sprake zijn zolang de andere eurolanden en het IMF hier niet mee instemmen. Zowel de Finse als de Griekse minister van Financiën hebben inmiddels ook erkend dat er geen sprake is van een overeenkomst zonder de instemming van andere eurolanden.
Het is onduidelijk op welke gronden de overeenkomst niet rechtsgeldig zou zijn. De overeenkomst lijkt niet in strijd met het besluit van 21 juli; evenmin is duidelijk waarom de overige eurolanden moeten instemmen met een bilaterale overeenkomst tussen de Grieken en de Finnen. Mogelijk kan Nederland verwijzen naar niet gepubliceerde documenten die de noodzaak tot instemming bevestigen. De EU-commissie is van mening dat de Fins-Griekse overeenkomst in de ‘geest’ moet zijn van het besluit van 21 juli. Het is waarschijnlijk dat de rechtsgeldigheid van de Grieks-Finse deal niet zonder meer kan worden aangevochten.
Finland zegt bereid te zijn om te zoeken naar alternatieve zekerheden. Welke vorm van onderpand is wel aanvaardbaar? Premier Rutte had al gezinspeeld op een eiland als onderpand. Griekenland heeft er zat. In het verre verleden zijn gebieden wel vervreemd omdat schulden niet betaald werden. Zo is het gezag over Nijmegen en de Shetland eilanden ooit overgedragen aan een schuldeiser omdat de debiteur in gebreke bleef. Dat was in de tijd dat eigendom of soevereiniteit net zo gemakkelijk overging door huwelijk en vererving. In de moderne geschiedenis is het gebruikelijker dat inkomsten uit staatseigendom, en niet soevereiniteit, als onderpand wordt gebruikt. Duitsland heeft na de eerste wereldoorlog douane-inkomsten en andere belastingen als onderpand ingebracht mocht het niet in staat zijn om zijn herstelbetalingen te voldoen. Zoals bekend brachten de herstelbetalingen Duitsland in grote problemen. De slechte economische omstandigheden in het interbellum droegen bij aan de opkomst van het nationaalsocialisme met rampzalige gevolgen. De hedendaagse praktijk laat zien dat inkomsten uit staatseigendom of belastingen als onderpand nog zelden voorkomen en bovendien weinig effectief zijn gebleken.