Europees Begrotingsorgaan moet onafhankelijk opereren
Monday, 12 September 2011 19:16
Op 7 september zond het kabinet een brief naar de tweede kamer waarin zijn visie op de toekomst van de Economische en Monetaire Unie uiteenzet. De brief bevat een reeks voorstellen met als doel het handhaven van regels in de eurozone te versterken. Uitgangspunt is het zogenoemde sixpack, een zestal voorstellen van de Raad (van Europese ministers), dat beter toezicht voorstelt bij de handhaving van de begrotingsdiscipline in de eurolanden. Bij de introductie van de euro in 1999 werd de noodzaak van discipline al onderkend in het Stabiliteits en Groeipact (SGP). Volgens het pact moeten landen de staatsschuld tot maximaal 60% van het BNP terugbrengen en begrotingstekorten beperken tot 3%. Met die afspraken was en is niets mis. Een probleem is dat landen het pact in moeilijke tijden negeerden en een effectief toezicht op de naleving ontbrak.
De voorstellen uit het sixpack zijn, onder meer, het automatisch opleggen van sancties bij schending van SGP-regels (geen politieke deals meer), meer preventieve regels bij het terugbrengen van schulden boven de 60% van het BNP (zodat in een vroeg stadium, wanneer ontsporingen dreigen, kan worden ingegrepen), betere regels voor statistiek, accounting (nooit meer “Griekse leugens”) en duidelijke meerjarige budgettaire en begrotingsregels van alle nationale overheden (ook lokale overheden worden gebonden aan discipline).
Het kabinet vindt de voorstellen niet ver genoeg gaan. In de eerste plaats wil de regering dat alle landen onafhankelijk nationale instituties oprichten voor statistieken en ramingen. De eurolanden moeten dus een equivalent van het centraal Bureau voor de Statistiek en Centraal Planbureau hebben dat los staan van politiek bemoeienis. Ten tweede moeten alle landen die niet aan de SGP regels voldoen ieder kwartaal verantwoording afleggen aan de andere eurolanden in de Ecofin (EU-ministers van economische zaken en financiën). Landen moeten ook duidelijk maken dat hun nationale wetgeving toereikend is om discipline te handhaving. Merkel en Sarkozy spraken eerder over de ‘golden rule’ (wettelijk verplichting tot een evenwichtig budget). Andere voorstellen in de brief zijn een onafhankelijk Europees begrotingsorgaan, een interventieladder (waarbij de zwaarte van sanctie toeneemt naarmate de schendingen van het SGP ernstiger vormen aannemen), een mechanisme om macro-economische onevenwichtigheden weg te nemen en strengere conditionaliteit bij het gebruik van EFSF leningen. De EFSF Hoewel de voorstellen van het kabinet een goede aanzet tot verbetering geven, zijn enkele kanttekeningen op zijn plaats. In de eerste plaats wil het kabinet een onafhankelijk Europees Begrotingsorgaan onderbrengen bij de Commissie. Er dient, zo meent het kabinet, een speciaal daartoe aangewezen Commissaris te worden benoemd die bijzondere bevoegdheden krijgt indien een van de lidstaten de overheidsfinanciën structureel laat ontsporen. Het is ons inziens buitengewoon onverstandig de Commissie te belasten met deze handhavingstaak. De Commissie is in het verleden medeverantwoordelijk geweest voor de toelating van Griekenland tot de eurozone, terwijl het had kunnen weten dat de verstrekte gegevens over de Griekse economie gefraudeerd waren. Daarnaast heeft de Commissie verzuimd de regels van de het SGP te handhaven. De Commissie is bezweken voor politieke druk vanuit de lidstaten en daarom ongeschikt als handhaver van begrotingsdiscipline. Het kabinet trekt een vergelijking met de Commissaris mededinging die ook forse boetes kan uitdelen. Die vergelijking gaat niet op omdat deze Commissaris boetes oplegt aan commerciële bedrijven die marktverstorend opereren. Daarbij komt dat weinigen een traan zullen laten bij een miljoenenboete voor een bedrijf (zoals Micosoft) dat de markt monopoliseert. Bovendien zal de Commissaris uiterst impopulaire maatregelen moeten nemen. Regeringen zullen zeggen, om zich niet al te zeer van de kiezer te vervreemden, dat niet zij willen bezuinigingen maar dat ze worden gedwongen door de Europese Commissaris. Het is onverstandig een lid van de Commissie als zondebok te laten functioneren. Laat de Commissie vooral brenger van goed nieuws zijn en maatregelen voorstellen die marktintegratie bevorderen.
Om maatschappelijke kritiek en politieke druk te kunnen weerstaan moet het gezag van een Europese begrotingsorgaan worden gevestigd door een bijzondere plaats in de Europese verdragen. Laten we dat orgaan de Europese Begrotingsautoriteit (EBA) noemen. De EBA (niet te verwarren met de European Banking Authority) zal in de praktijk fungeren als brenger van slecht nieuws. Landen krijgen te horen dat in de overheidsuitgaven moet worden gesneden of alleen financiële hulp beschikbaar is als pijnlijke aanpassingen in de economie worden doorgevoerd. Daarom is het belangrijk om de EBA een status te geven die associaties oproept met de Europese Centrale bank of een Europees IMF: onafhankelijk en gezaghebbend. De EBA wordt geleid door een onderdaan van een land uit de eurozone met een onberispelijke begrotingsdiscipline. Besluiten worden genomen door een uitvoerende raad; leden van de raad zijn a-politiek en treden niet in de publiciteit. Besluiten van de EBA kunnen voor het Europese Hof van Justitie worden aangevochten op grond van onjuiste toepassing van Europese regels. In de tweede plaats verzuimt het kabinet te wijzen op de disciplinerende werking van de financiële markten. Markten kunnen het gedrag van landen beïnvloeden door een hoge vergoeding te vragen voor leningen. Financiële markten moeten een signaal van de EBA krijgen dat leningen hogere risico lopen naarmate de overheidsfinanciën ontsporen. Hogere risico’s zoals een geringere kans op volledige aflossing, zullen leiden tot hogere rentes op staatsobligaties. Een dergelijk signaal zou een rating kunnen zijn, zoals ook kredietbeoordelaars die geven. Een crediteur die onder een lagere rating een lening verstrekt, zou een minder preferente vordering moeten hebben dan een crediteur die onder triple A leent.
De meest pregnante vraag blijft of sancties, zelfs als die automatisch zijn, ooit zullen werken. Zullen landen bereid zijn om ziekenhuizen en scholen te sluiten om te kunnen gehoorzamen aan de regels van de SGP? Moeten uitzonderingsregels worden aanvaard om sociaal-economische redenen of vanwege nationale veiligheid? Waarschijnlijk kan de eurozone alleen crises overleven als begrotingsdiscipline gepaard gaat met een zekere mate van solidariteit. De voorstellen voor discipline zijn gedetailleerd en dwingend geformuleerd. Een Europese obligatiemarkt zou een teken van solidariteit zijn. De politieke bereidheid om Europese obligaties uit te geven blijkt echter onvoldoende aanwezig.